GIÓ VÀ TÌNH YÊU THỔI TRÊN ĐẤT NƯỚC TÔI
Tác giả: Lưu Quang Vũ
Biên tập: Nguyễn Minh Phước
Phát hành: Nhã Nam
Năm: 2010

E-book này được thực hiện trên tinh thần thiện nguyện, phi lợi nhuận và
phục vụ cộng đồng người đọc chưa có điều kiện mua sách giấy.
E-book này còn thiếu nhiều hình ảnh minh họa. Hình ảnh minh họa trong
e-book này có chất lượng thấp. E-book này có thể còn có nhiều lỗi chính
tả.
Bạn nên mua sách giấy để ủng hộ đơn vị xuất bản và thưởng thức trọn
vẹn tác phẩm.

Copyright
Copyright © Gia đình nhà thơ Lưu Quang Vũ
Copyright minh họa © Nguyễn Thị Hiền, Đặng Xuân Hòa
Xuất bản theo hợp đồng sử dụng tác phẩm giữa Công ty Văn hóa và
Truyền thông Nhã Nam và gia đình nhà thơ Lưu Quang Vũ, 2010.
Bản quyền tác phẩm đã được bảo hộ. Mọi hình thức xuất bản, sao chụp,
phân phối dưới dạng in ấn hoặc văn bản điện tử, đặc biệt là việc phát
tán trên mạng Internet mà không có sự cho phép bằng văn bản của Nhà
xuất bản là vi phạm pháp luật và làm tổn hại đến quyền lợi của nhà xuất
bản và tác giả. Không ủng hộ, khuyến khích những hành vi vi phạm bản
quyền. Chỉ mua bán bản in hợp pháp.

Lời giới thiệu
Nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ mất ở tuổi 40 - khi sức
sáng tạo đang dồi dào, tài năng đang độ chín. Cuộc sống của Lưu Quang
Vũ tuy ngắn ngủi, nhưng ông đã sống và làm việc hết mình, đã có những
đóng góp không nhỏ cho đời sống văn học dân tộc ở nhiều thể loại: thơ,
văn xuôi, kịch... Cuộc đời, sự nghiệp và sự ra đi đột ngột của ông cùng
người bạn đời - nhà thơ Xuân Quỳnh đã trở thành một sự kiện trong giới
văn nghệ. Năm 2000, Lưu Quang Vũ đã được Nhà nước Việt Nam trao
tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật, ông là tác giả trẻ
tuổi nhất được nhận giải thưởng cao quý này. Tài năng sáng tạo của ngòi
bút Lưu Quang Vũ đã được ghi nhận ngay từ những chặng đường đầu
tiên mới bước vào nghề.
Lưu Quang Vũ nổi tiếng trên văn đàn từ khá sớm. Hai mươi tuổi khi đang
ở trong quân ngũ, tập thơ Hương cây - Bếp lửa (in cùng Bằng Việt) ra
đời đã được bạn đọc đón nhận nồng nhiệt vì những cảm xúc trong trẻo,
thiêng liêng đầy tin cậy và một giọng điệu thơ đắm đuối. Ngay từ những
bài thơ đầu tay, ông đã lọt vào mắt xanh của các nhà phê bình danh tiếng.
Tiếp sau Hương cây là một thời kỳ khác của thơ Lưu Quang Vũ. Thời kỳ
của dằn vặt, đau xót, cô đơn đến cùng cực. Đó là thời kỳ đầu những năm
70 của thế kỷ trước. Đất nước đang trải qua nhiều khó khăn, bom đạn,
chiến tranh. Hoàn cảnh riêng của Lưu Quang Vũ cũng vấp phải nhiều
nỗi đa đoan. Nhưng đó cũng chính là lúc ông làm rất nhiều thơ. Làm thơ
như ghi nhật ký. Thơ của ông không hợp với những yêu cầu của sách báo
thời đó nên khó được in ấn xuất bản. Lưu Quang Vũ viết cho nhu cầu
của riêng mình. Những bài thơ diễn đạt tâm trạng và những cảm xúc cao
độ mà ông đã trải qua. Trong những tháng ngày cực kỳ gian khó của đời
mình, ông đã nhận thức sâu sắc được nhiều điều, nhất là nhận thức và

khám phá được chính bản thân mình. Có thể thấy Lưu Quang Vũ của
những ước nguyện tha thiết muốn vượt lên trên nỗi mệt mỏi, hoài nghi
để sống và viết. Giai đoạn về sau, vẫn tiếp tục dòng chảy ấy nhưng thơ
Lưu Quang Vũ đã mang một âm điệu, một cách nhìn khác. Cùng với
những cảm xúc cá nhân, cảm hứng dân tộc trong tiến trình lịch sử, những
suy nghĩ về nhân dân, về đất nước đã làm giàu có và phong phú thêm cá
tính thơ Lưu Quang Vũ (Những ban mai xanh biếc tiếng đàn bầu - Bà
hiền hậu têm trầu bên chõng nước - Em đi gặt trên cánh đồng cổ tích Lúa bàng hoàng chín rực những triền sông; Mỗi sớm dậy nghe bốn bề
thân thiết - Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi - Ôi tiếng Việt
như đất cày như lụa - Óng tre ngà và mềm mại như tơ - Ôi tiếng Việt
suốt đời tôi mắc nợ - Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn - Trời xanh quá
môi tôi hồi hộp quá - Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình!). Cùng với những
năm tháng của đời mình, những thay đổi của đất nước, nhận thức của
ông cũng có nhiều thay đổi. Những thay đổi ấy được thể hiện rõ nét
trong hành trang thơ của Lưu Quang Vũ, từ bài thơ đầu tay cho đến
những bài thơ cuối cùng.
Sinh thời, Lưu Quang Vũ mới chỉ được in nửa tập thơ. Hai tập thơ Mây
trắng của đời tôi (1989) và Bầy ong trong đêm sâu (1993) ra đời sau khi
ông mất, đã phần nào làm rõ nét thêm bản sắc thơ Lưu Quang Vũ. Mặc
dù gặt hái thành công trên nhiều lĩnh vực, nhưng thơ ca là thể loại Lưu
Quang Vũ đam mê nhất. Ông đã viết như một lời tuyên ngôn: Trên mái
nhà cao vút rừng cây - Trên rừng cây những đám mây xô dạt - Trên hạnh
phúc, trên cả niềm cay đắng - Thơ tôi là mây trắng của đời tôi. Thơ ca đã
đi cùng ông trong suốt những năm tháng của cuộc đời. Bản năng thi sĩ
của ông giàu có trong những nỗi buồn, cô đơn, tuyệt vọng. Những
khoảnh khắc bị dồn đẩy đến cùng, thơ ông luôn muốn tung bứt lên để
đối mặt với chính cảnh ngộ của mình, vốn là một người đàn ông tài hoa,
đa cảm nên tình yêu và thơ ca luôn luôn là một cứu cánh còn lại trong đời.
Hình ảnh những người con gái trong thơ tình Lưu Quang Vũ thường là

rất đẹp. Có thể đó là hạnh phúc hay đau khổ, là nước mắt hay nụ cười,
nhưng bao giờ ông cũng nói về họ bằng những lời nồng nàn, say đắm
nhất. Có khi đó là một người tình cụ thể, cũng có khi chỉ là một hình
bóng mơ hồ, một nỗi khát khao không đạt đến, một sự cứu rỗi cho tâm
hồn cô đơn của ông. Không ít những bài thơ tình nổi tiếng, được nhiều
người yêu thích của Lưu Quang Vũ bắt nguồn từ vẻ đẹp trong sáng và
mơ ước về sự hoàn thiện của một người tình lý tưởng (Vườn trong phố,
Mắt của trời xanh, Và anh tồn tại, Chiều chuyển gió, Em...)
Để giúp bạn đọc nhận biết một cách sâu rộng và đầy đủ hơn về đời thơ
Lưu Quang Vũ, chúng tôi đã tuyển chọn các sáng tác của ông qua các
chặng đường. Khi biên soạn, chúng tôi sắp xếp tác phẩm theo trình tự
thời gian sáng tác, thường được tác giả ghi dưới mỗi bài. Đối với những
bài được viết trong nhiều năm, ví dụ: 1972 - 1983, chúng tôi căn cứ vào
thời điểm đầu để sắp xếp. Song, có nhiều bài không đề thời gian sáng
tác. Đối với những bài đó, chúng tôi dựa vào nhiều yếu tố như: đề tài, bút
pháp, ngôn ngữ... kể cả những yếu tố đời tư để đoán định khoảng thời
gian ra đời của tác phẩm, về mặt văn bản, chúng tôi lấy theo nguyên bản
gốc của tác giả. Do đó, có thể có những bài khác với bản đó được công
bố.
Mặc dù có khá đầy đủ tư liệu, công việc biên soạn của chúng tôi vẫn
khó tránh khỏi sai sót. Rất mong được bạn đọc góp ý và lượng thứ.
LƯU KHÁNH THƠ
Tháng 3/2010

I - Hương cây

Áo
Tặng Mẹ

Những tấm áo xưa con nhớ lắm
Mũi chỉ đường kim tay mẹ dịu dàng,
Tuổi thơ đâu những trưa hè xanh thẳm
Tuổi nhỏ nằm trong áo nhỏ yêu thương

Con lớn thêm áo cũng lớn thêm
Mỗi bận mùa đông đi, trời bớt lạnh
Mưa xuân rơi, hoa cải vàng sắc nắng
Mẹ dành tiền may áo mới cho con

Con chỉ biết vui mỗi độ trăng tròn
Mỗi Tết đến nghe áo hoa sột soạt
Chưa biết mẹ thêm nếp nhăn đuôi mắt
Bởi lo lắng nhiều vất vả sớm hôm

Nhà đông anh em, áo thường xuống gấu
Mẹ còn chắt chiu từng mụn vá vai
Đâu những tối mẹ ngồi khâu lại áo
Khi bên thềm xào xạc gió heo may

Ngày tháng thoi đưa, con đã cao hơn mẹ
Chẳng hồn nhiên khi lòng con biết nghĩ
Áo dài hơn, tuổi mẹ cũng nhiều hơn
Dẫu vá vai, màu bạc, chỉ sờn
Nhưng trong áo ấm đường khâu mẹ vá
Yêu mẹ nhiều nên áo cũ con thương

Thôn Chu Hưng
Thôn Chu Hưng trăng sao rơi đầy giếng
Nằm giữa bốn bề rừng rậm nứa lao xao
Đường ven suối quả vả vàng chín rụng
Cọ xanh rờn lấp loáng nước sông Thao.

Nhà chon von khuất sau vườn ngô sắn
Thôn nhỏ nặng tình kháng chiến mười năm
Cơm thiếu muối rau dền ăn với trám
Sương trắng đồi, áo mỏng rét căm căm.

Ơi Chu Hưng đêm nằm nghe suối đổ
Nghe gió ngàn và tiếng hoẵng giữa rừng sâu
Ơi Chu Hưng sắn vùi trong bếp đỏ
Ấm những ngày gian khổ khó quên nhau.

Vỡ đồi hoang mẹ trồng sắn trồng ngô

Con lớn trong nỗi nhọc nhằn của mẹ
Trong cánh tay xóm làng bồng bế
Trong tiếng hò tha thiết vọng trên nương.

Tuổi lên năm đi nhặt củi ven rừng
Con tập đánh vần bằng bảng tin thắng trận
Ăn đọt măng vầu, uống ngụm nước trong
Con chưa thấy những chân trời cao rộng.

Mùa thu hòa bình rời xa Việt Bắc
Bè về xuôi gió thổi nước sông reo
Rừng vẫy lá đưa ta đi lưu luyến
Bạn nhỏ trên đồi đứng mãi nhìn theo...

Xa Chu Hưng đã chín mùa cá lũ
Sắn bên đồi sắn có xanh tươi?
Mái nhà cũ đêm đêm ai nhóm lửa
Máng tre có còn hứng nước mưa rơi?

Thôn ta mở thêm mấy trường học mới
Hợp tác nhà nay chắc đã lên cao
Tháng mấy buổi có phim về chiếu
Đến bao giờ có điện để thay sao?

Con suối nhỏ xuyên rừng nơi ấy
Là ngọn nguồn sông biển yêu thương
Ra biển ra sông còn nhớ mãi
Trắng hoa rừng... ơi Chu Hưng, Chu Hưng!
Hà Nội, 1964

Gửi tới các anh
Chiều ấy các anh đi
Nắng nhạt vàng hoe gốc rạ,
Gió xạc xào qua lũy tre
Em đứng nhìn theo sau cửa,
Đất nước đánh thù, đường trăm ngả
Các anh đi về đâu?
Em muốn nói trăm câu, ngàn câu
Mà chỉ nghiêng đầu chào khe khẽ.
Bóng các anh ngả dài theo vườn dâu
Mũ các anh rập rình trên bãi mía.

Các anh đã khuất trên đường xa
Em còn ngó hoài qua lối nhỏ
Từ đường làng có hương rơm hương cỏ
Các anh xuống đò qua sông,
Ráng chiều nước rộng mênh mông

Dạt dào sóng vỗ.
Đã ba vầng trăng
Kể từ bữa đó,
Em làm cỏ lúa
Em chăm ao bèo,
Tháng Bảy mưa nhiều
Tháng Tám sen tàn bưởi chín
Chim ngói bay về bịn rịn
Tháng Chín lúa trổ đòng đòng
Trời thu hương cốm mát trong.

Bãi tập các anh bữa trước
Hợp tác đào thêm mương dài
Dãy xoan các anh trồng, vòm lá mướt
Nhành cao nhành thấp
Nhắc các anh hoài.
Gió thổi mây chiều
Chim hót sớm mai

Em vẫn cùng đội dân quân tập bắn.
Đất nước mình tươi hoa đẹp nắng
Ta cùng gìn giữ phải không anh?
Em hứa: đồng em xanh
Tay em cầm chắc súng,
Tàu bay Mỹ rụng
Tháng Tám năm trăm,
Tháng Chín sáu trăm,
Trái hồng sắp đỏ
Hạt thóc sắp vàng
Báo tin chiến thắng rộn ràng,
Trận nào các anh đã dự?
Mong các anh nhiều chiến công,
Có quê ta chín nhớ,
Có lòng em mười thương...
Các anh đi nhiều chốn quê hương
Đừng quên nơi này nhé!
Ngày mai tan giặc Mỹ

Các anh về quê em
Xoan xưa đã lớn, lá biếc cành chen
Đón mừng chiến sĩ...
Bên sông rì rào bãi mía
Như muôn lời em gửi các anh...

Ta đi giữ nước yêu thương lắm
Mỗi xóm thôn qua mỗi nghĩa tình.
Hải Phòng, 9/1965

Qua sông Thương
Sao tên sông lại là Thương
Để cho lòng anh nhớ?
Người xưa bảo đây đôi dòng lệ nhỏ
Những suối buồn gửi tới mênh mang
Đò về Nhã Nam
Đò qua Phủ Lạng
Mưa chiều nắng rạng
Đã bao năm?
Nỗi đau cũ thật không cùng
Sông cũng thành nước mắt.
Hôm nay anh lại qua sông
Đò anh đi giữa những đóa sen hồng
Ong chấp chới bay, đây đương mùa dứa
Đò ngược xuôi chở trái chín vàng
Thơm ngát mật hương mùa hạ.

Thôn xóm đôi bờ xanh biếc quá

Những đường xe chạy đỏ bụi bay
Những tiếng cười khúc khích sau vườn cây.
Nước vỗ mạn thuyền dào dạt
Buồm trắng nắng căng phồng gió mát
Phủ Lạng Thương sừng sững thân cầu
Giặc đánh hai lần ta lại sửa mau.
Dòng nước đêm nay dựng trời sao
Hay ánh đèn điện sáng
Lấp lánh công trình phân đạm
Bóng ai kia trên giàn giáo tầng cao?
Thôi chẳng mất công tìm nhau
Hãy lắng nghe loa truyền tin chi vui quá nhỉ?
Sông Thương ơi, đang những ngày đánh Mỹ
Nên đôi bờ nòng pháo hướng trời mây
Những cô lái đò súng khoác trên vai
Đời đẹp vô cùng dòng lệ hóa dòng vui.

Đò anh đi vẫn mùa sen thắm
Xuôi dòng về ngã ba sông
Bỗng ào ào nước mênh mông

Vui gì bằng những dòng sông gặp gỡ?
Mang về bóng làng bóng người bóng lá
Những đò trái chín hẹn hò nhau
Những nòng súng thép ngẩng chào nhau...

Mùa đánh Mỹ qua sông xưa nước mắt
Mà vạt áo người nay chẳng ướt
Chỉ nghe lồng lộng tiếng ca vang
Nghe sông gọi người đi đánh giặc
Đất nước nặng tình phù sa bát ngát
Tâm hồn ta tắm với bóng mây trong
Yêu quá sông Thương nước chảy đôi dòng.
6/1966

Phố huyện
Đêm nay lại hành quân qua phố huyện
Một vầng trăng bạc, mấy chòm sao
Phố nhỏ nằm ven bờ cát sông Thao
Đêm nghe rì rầm nước chảy
Gió thổi xạc xào lau sậy
Rừng cọ bạt ngàn, núi tiếp nhau...

Ta bước đi thương nhớ những năm nào
Ơi cái phố tuổi thơ, phố nghèo kháng chiến
Hương đất hương cây bồi hồi bao kỷ niệm
Ta lại về, phố cũ nhớ ta chăng?
Vụt hiện về ký ức xa xăm
Thuở phố núi chiến khu đón người trăm ngả
Người của Hà Đông tơ lụa
Người vùng sông Đuống, Hương Canh
Chum vại dưới quê giặc đập tan tành

Người phố Thăng Long phá nhà đi kháng chiến
Tắm nước sông Thao lòng không bịn rịn
Mắt còn in nắng năm cửa ô

Ai đi Vũ Ẻn, Thanh Cù?
Gió lạnh thổi trên đường phá hoại
Dưới bến Việt Trì đồn Tây chen lối
Đò vẫn đưa người du kích qua sông
Phố huyện nằm sâu lắng những chiều đông
Vó ngựa đi về lộc cộc
Mùa chiến dịch bừng muôn ánh đuốc
Rung núi chuyển rừng bộ đội hành quân
Súng giặc khuân về vui chuyện dân công
Tù binh Pháp hàng đoàn run rẩy
Mẹ dắt con ra vẫy chào bộ đội
Bố ghé qua nhà áo ướt sương khuya
Hôn vội con rồi lại hành quân đi.
Phố huyện mấy lần tàu bay giặc bắn

Nhà ta năm ấy cháy tan hoang
Mẹ ơi, thương mẹ nhiều mưa nắng
Những năm dài khoai sắn nuôi con.

Hòa bình về xuôi xa núi xa rừng
Nay đánh Mỹ lại hành quân qua chốn cũ
Phố đổi thay nhiều, nhìn quanh bỡ ngỡ
Đây cửa hàng mậu dịch đông vui
Đây nhà ga tàu hối hả ngược xuôi
Vẫn đông người ra vẫy chào bộ đội
Bát nước trao tay, lời thăm vội
Ai là người phố huyện năm xưa?
Có phải đèo này in dấu chân cha
Có phải dốc kia mẹ từng gánh nặng?
Ôi đêm nay gió sông Thao lồng lộng
Đất nước mình nào đã được yên đâu
Chiều qua Mỹ bắn Việt Trì, Vũ Ẻn, Lâm Thao
Người vượt pháo quân ta rầm rập bước

Vẫn ánh trăng soi áo người vệ quốc
Phố huyện ơi, ta lại hành quân!
8 - 1966

Gửi mẹ
Trên đời chẳng ai lo cho ta bằng mẹ
Cũng chẳng ai ta làm khổ nhiều như mẹ của ta
Mẹ ơi nếu con được sống lại tuổi thơ
Con sẽ chẳng bao giờ mải chơi trốn học
Đứa con trai nhiều lỗi lầm ương ngạnh
Sẽ không lần nào làm mẹ xót xa.

Ước mẹ trẻ hoài như buổi mới gặp cha
Ước con được sống suốt đời bên mẹ
Mẹ muốn ăn cá thu con chẳng nề xuống bể
Chẳng ngại lên ngàn kiếm đọt măng mai
Nhưng xứ sở ta quân Mỹ tới rồi
Cùng bè bạn con lên đường đuổi giặc.

Mẹ vui vẻ gánh lấy phần khó nhọc
Việc cơ quan, việc Đảng, việc nhà

Đánh Pháp năm xưa, đánh Mỹ bây giờ
Quen vất vả, mẹ quản gì sương nắng.

Đêm nay con nằm rừng xa gió lạnh
Mẹ nghỉ chưa hay đã thức rồi?
Suốt một đời chưa có lúc nghỉ ngơi
Nghĩ thương mẹ, giận quân thù quá đỗi.

Lo trước mọi điều mẹ thường ít nói
Mắt tin yêu nhìn thấu tận đường xa
Mọi giả dối quanh co mọi tàn bạo hận thù
Đều nát vụn trước mắt hiền của mẹ.

Dầu cuộc đời là con đường dài thế
Con sẽ đi qua mọi đèo dốc chông gai
Bằng đôi chân của mẹ, mẹ ơi!
1969

Phủ Lý tháng Hai
Tặng Quốc Anh

Thị xã dựng những khung nhà mới
Trên dãy tường đổ nát mùa đông
A b c tiếng trẻ học vỡ lòng
Cỏ trên những nấm mồ xanh nõn
Lá ướt cây bàng lao xao chim hót
Những mảnh bom của hai cuộc chiến tranh
Han gỉ trong bùn
Nhà xây chưa xong vôi vữa ngổn ngang
Mẹ đã ngồi nhóm lửa

Mấy năm rồi anh không về thị xã
Chẳng còn đi trên dãy phố quen
Dải đồi xa anh nằm lại một mình
Chắc cỏ mọc như nơi này xanh nõn
Tháng Hai mưa có nở nhiều hoa tím

Mảnh bom thù trong ngực buốt không anh?
Phủ Lý chiều nay thoáng mưa xuân
Bè bạn gặp nhau nhớ anh biết mấy
Thuyền chở đá ngược dòng sông Đáy
Nắng tắt dần trên những vạt buồm căng
Như câu thơ anh viết dở chừng
Mai bưởi chín anh không về hái nữa

Năm lửa cháy các anh đi dập lửa
Tin tương lai như chùm quả ngọt ngào
Dầu không về chẳng khuất xa đâu
Nấm mộ xuân sang phập phồng cỏ mát
Trái tim anh vẫn đập dồn dưới đất
Gửi lại mến thương hy vọng chờ mong
Chúng tôi nào có thể sống dửng dưng

Gió mạnh thổi ngoài ga giục giã
Ánh sáng tỏa ra từ nụ cười em nhỏ

Và chân trời như mắt anh trong
1970

Hơi ấm bàn tay
Tặng Uyên

Phút đưa nhau ta chỉ nắm tay mình
Điều chưa nói thì bàn tay đã nói
Mình đi rồi hơi ấm còn ở lại
Còn bồi hồi trong những ngón tay ta.

Như hai dòng sông gặp gỡ đổi phù sa
Nhập luồng nước, hòa nhau màu sắc
Trao cảm thương hay bàn tay nắm chặt
Nghe máu mẹ cha chuyển giữa mỗi tay mình.

Những ngày xa, trời nhớ một màu xanh
Xây trận địa bàn tay ta rám nắng
Khi vuốt ngọn cỏ non khi lắp đạn
Khi áp lên vầng trán thấm mồ hôi.

Bàn tay ta trên ngực lớn cuộc đời
Ấm hơi ấm ở tay mình lưu luyến
Và ở tận đầu kia trận tuyến
Bàn tay mình mang ánh nắng tay ta.

Khi đàn chim bay tới rợp trời mưa
Cồn may về mang cơn mưa đầu hạ
Hai vì sao đổi ngôi trong đêm gió...
Đó chính tay mình đang vượt khoảng xa
Tìm đến nơi này âu yếm nắm tay ta.
1967

Chiều
Chim chiều kêu thơ ngây
Trời chiều xanh đắm đuối
Nắng chiều trong liễu rối
Gác chiều nghe gió xa
Cơn mưa vừa thoảng qua
Hơi mưa dìu dịu mát
Lá quanh hồ sắp mục
Se sẽ mùi rượu lên
Hoa sấu rụng ngoài hiên
Mặt đường loang loáng ướt
Vòm cây soi mặt nước
Trông sau nhiều chiêm bao
Gạo đơm quả trên cao
Phượng thay dần áo mới
Nghe tiếng người cười nói

Nhựa đầu cành rưng rưng...

Năm đánh Mỹ gian truân
Qua một ngày vất vả
Hà Nội vẫn dành ta
Trọn chiều hương êm ả
Từng ngọn cỏ hơi mưa
Có đời ta ở đó
Sẽ hóa thành đạn lửa
Cho trận đánh hôm sau
Ôi tâm hồn thẳm sâu
Là những ngày đánh giặc
Ánh sáng tràn trên mắt
Người đi tay nắm tay...
Chiều xuống cánh chim bay
Như nụ cười thoáng gặp
Như vầng trăng mới mọc
Như mối tình mới yêu

Không ai nói chi nhiều
Chỉ phà sang, sóng hát
Anh vào trong phố mát
Khói đạn áo còn lem
Trời vụt sao hôm lên
Bừng theo muôn mắt đợi
Mở cửa phòng ra em
Để chiều thêm chói lói.
1967

Vườn trong phố
Trong thành phố có một vườn cây mát
Trong triệu người có em của ta
Buổi trưa nắng bầy ong đi kiếm mật
Vào vườn rồi ong chẳng nhớ lối ra.

Vườn em là nơi đọng gió trời xa
Hoa tím chim kêu bàng thưa lá nắng
Con nhện đi về giăng tơ trắng
Trái tròn căng mập nhựa sinh sôi.

Nơi ban mai cỏ ướt sương rơi
Một hạt nhỏ mơ hồ trên má
Hơi lạnh nào ngón tay cầm se giá?
Suốt cuộc đời cũng chẳng hiểu vì sao...

Nơi đêm khuya vọng lại tiếng còi tàu

Bỗng nhớ xa xôi những miền đất nước
Nơi bài hát lên đường ta hẹn ước
Nơi góc vườn ta để quên chùm hoa...

Nơi vòm lá rì rào xao động cơn mưa
Quả ngọt chín khi mùa ve lại đến
Những chân trời màu hồng những chân trời màu tím
Những ngôi sao bàng bạc cả hoàng hôn.

Nơi lá chuối che nghiêng như một cánh buồm
Cánh buồm xanh đi về trong hạnh phúc
Se sẽ chứ, không cánh buồm bay mất
Qua dịu dàng ẩm ướt của làn môi.

Dưa hấu bổ ra thơm suốt ngày dài
Em cũng mát lành như trái cây mùa hạ
Nước da nâu và nụ cười bỡ ngỡ
Em như cầu vồng bảy sắc hiện sau mưa.

Đến bây giờ đánh giặc anh đi xa
Nhìn lại mảnh vườn xưa thấy hẹp
Biết bao điều anh còn chưa nói được
Rối rít trong lòng một nỗi em em.

Rừng rậm đèo cao anh đã vượt lên
Theo tiếng gọi con tàu ngày bé dại
Vườn không níu được bước chân trở lại
Nhưng lá còn che mát suốt đường anh.

Mảnh vườn em vẫn là mảnh vườn xanh
Nơi ban đầu lòng ta ươm tổ mật
Nơi ta hái những chùm thơ thứ nhất
Nơi thu sang mây trắng vẫn bay về.
1967

Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa
Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa
Xóa nhòa hết những điều em hứa
Mây đen tới trời chẳng còn xanh nữa
Nắng không trong như nắng buổi ban đầu.

Cơn mưa rào nối trận mưa ngâu
Xóa cả dấu chân em về buổi ấy
Gió phai nhạt mùi hương bối rối
Lá trên cành khô tan tác bay.

Mưa cướp đi ánh sáng của ngày
Đường chập choạng trăm mối lo khó gỡ
Thức chẳng yên dở dang giấc ngủ
Hạnh phúc con người mong manh mưa sa.

Bản nhạc ngày xưa khúc hát ngày xưa

Tuổi thơ ta là nơi hiền hậu nhất
Dẫu đường đời lắm đổi thay mệt nhọc
Tựa đầu ta nghe tiếng hát ru nhau.

Riêng lòng anh anh không quên đâu
Chỉ sợ trời mưa đổi mùa theo gió
Cây lá với người kia thay đổi cả
Em không còn màu mắt xưa.

Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa
Thương vườn cũ gẫy cành và rụng trái
Áo em ướt để anh buồn khóc mãi
Ngày mai chúng mình ra sao em ơi?

Bầy ong trong đêm sâu
Tâm hồn anh dằn vặt cuộc đời anh
Thắp một ngọn đèn hồng như ánh lửa
Đêm sâu quá đêm nào biết ngủ
Chỉ con người đến ngủ giữa đêm thôi
Mà có ngủ đâu, người ta đợi mặt trời
Đợi lâu quá nên để cơn mơ chờ đợi vậy
Trong cơn mơ là cuộc đời thức dậy
Con ong vàng bé nhỏ đến tìm em
Con ong xanh có đôi mắt đen
Con ong trắng bơ vơ trong tổ vắng
Con ong đỏ là con ong thơ thẩn
Bay đi tìm hương nhụy mất từ lâu
Đã chết rồi ơi chú ong nâu
Để hoa rụng mùa thu thương nhớ bạn
Anh là con ong bay giữa trời lận đận

Trời đêm dài chẳng có một ngôi sao
Em ở đâu, em ngủ ở phương nào
Môi em thở những điều gì khe khẽ?
Em, em gần hay em xa thế nhỉ
Đến bất ngờ lóa nắng giữa lòng đau
Anh có hẹn đâu, anh chả nói câu nào
Anh chỉ buồn thôi, em chỉ buồn thôi, ai biết?
Tóc em dài như một ngày mỏi mệt
Em đợi chi anh, em cần chi anh?
Anh đợi chờ em, không đợi sao đành?

Đêm như biển không bờ bóng tối rất thẳm sâu
Đời cũng giống như biển kia anh lại giống con tàu
Tàu anh đi đi hoài trên biển vắng
Mong tìm được một bóng hình bè bạn
Đến bây giờ anh gặp được tàu em
Anh mở gió tâm hồn cho buồm thắm kéo lên
Ai ngờ tàu em lại là tàu cướp biển

Em cướp hết cuộc đời anh, em lấy hết
Trói anh vào cột buồm của tình yêu
Bão táp nổi lên, chớp giật, tàu xiêu
Em đứng đó hãi hùng ngơ ngác
Anh cũng thương em suốt đời trên sóng nước
Cướp được tàu anh tưởng có ngọc vàng
Ngờ đâu chỉ là ván nát sàn hoang
Còn trơ lại hồn thơ tai ác quá.

Nhưng thôi em ơi đấy chỉ là lời ru trong giấc ngủ
Anh thương em đây anh lại êm đềm
Làm con ong vàng đến ngủ giữa tóc em
Con ong xanh có đôi mắt đen
Con ong trắng là con ong thương nhớ
Con ong đỏ chính niềm tin ấp ủ
Còn hạnh phúc cuối cùng là khúc hát chú ong nâu.

Mùa xoài chín
Một vườn xoài rung rinh lá sáng
Một vườn xoài chạy dài thăm thẳm
Một vườn xoài rợp mát tuổi thơ ngây
Một vườn xoài xanh biếc dưới mây bay
Bên đầm nước mênh mông, hoa lục bình nở tím
Gió xa lạ từ biển nồng thổi đến
Một vườn xoài xao động suốt đêm mưa.

Một vườn xoài lặng lẽ nắng trưa
Con chim núi bay về ngơ ngẩn
Nhựa xoài dính cánh ve nhấp nhánh
Con châu chấu xanh gầy, con cà cộ mình hoa
Những cành cao vươn giữa bao la
Mùi xoài chín, trĩu trịt chùm quả ngọt
Gió đung đưa những trái thon vàng rực
Như muôn ngàn lục lạc của trời cao.

Áo em đen, mùi xoài chín ngọt ngào
Vai em mắt em lẫn vào mắt lá
Xoài rực rỡ trên bàn tay bé nhỏ
Nhớ hàm răng cắn trái xoài vàng
Môi mát thơm vị ngọt đến bàng hoàng
Em chẳng nói, nhưng lòng tôi nhớ mãi.

Tôi đã tới những khu rừng xa ngái
Dốc lớn đèo cao, nước nguồn măng núi
Đường quân đi trùng điệp tháng năm dài
Nhớ quê hương thao thức một vườn xoài
Trong hồn tôi, những trái vàng lấp lánh
Đêm võng bạt nhìn trời cao thẳm
Mảnh trăng vàng như một trái xoài thơm.

Một vườn xoài trơ trụi dưới na-pan
Chim xé giọng những mùa hè không quả

Lá khô cháy mịt mù gió lửa
Đập ào ào lên đá nhọn lòng tôi
Một vườn xoài sau rào kẽm vành đai
Cành giận dữ đâm lên trời nhọn hoắt
Tôi chẳng có thời giờ cho nước mắt
Viên đạn nằm trong súng đợi bay lên.

Bạn cùng làng mỗi đứa mỗi phương
Kẻ lính ngụy, người thành quân giải phóng
Em xa cách trong cắt chia, lửa đạn
Hai mươi năm, người cũ khác xưa không.

Ta trở về, biển rộng chói chang
Ta trở về ngày giải phóng quê hương
Lạ lùng sao, lại đúng mùa xoài chín
Cành đau cháy ngỡ không sống được.

Đã nở xòe lá mới non tươi

Trái ửng vàng ẩn hiện sau cây
Em rám nắng, dịu dàng, mảnh dẻ
Màu áo khác, đôi mắt nhìn vẫn thế
Em khóc òa, nước mắt của niềm vui.

Bao tháng năm sống chết giữ đất này
Em vẫn đợi vẫn chờ, em vẫn nhớ
Phá rào gai, xóm làng về đoàn tụ
Ta đi giữa tiếng cười và những trái xoài thơm.

Ta trở về gốc rễ của yêu thương
Như trái xoài biến chát chua thành ngọt
Sau căm giận, cắt chia, sau lửa đạn
Những vườn cây còn lại với người
Những trái vàng hy vọng thắm trên tay
Cả đất nước mênh mông mùa quả chín
Một vườn xoài lung linh nắng sớm
Một vườn xoài biếc dưới mây bay...

Mùa xuân lên núi
Sáng lạnh đợi phà qua sông Lô
Chiều gặp mùa xuân ở Thác Bà
Chợ Tết người xuôi tàu Vũ Ẻn
Hơi khói mờ sương thung lũng xa.

Rừng cũ chiến khu bao mến yêu
Rừng mới cây ươm đã thẳng đều
Cọ xòe thêm lá xanh tươi thế
Chim hót về em suốt cả chiều.

Anh lên cao mãi ngang lưng núi
Bát ngát hoàng hôn mưa ướt hoa
Vỏ quế cay dần hương nhựa mới
Quả bứa trên cành ngơ ngác chua.

Dưới núi nhà ai đang vớt bánh

Mà bữa cơm vui vẫn thiếu người
Ngóng về tiền tuyến đường đông lắm
Ngày mẹ cầu mong sắp tới nơi.

Lách tách chồi non đội vỏ lên
Gió xuân thổi hết những ưu phiền
Anh nhìn vô tận rừng xa thẳm
Nghĩ về đất nước nghĩ về em.

Đêm tím nhòe đi hoa mận rơi
Cỏ mềm rạo rực gót chân nai
Lòng anh hồi hộp như con suối
Thao thức mùa xuân giữa đất trời.
2/1969

Phố ta
Phố của ta
Những cây táo nở hoa
Mùa thu đấy
Thân cây đang tróc vỏ
Con đường lát đá
Nghiêng nghiêng trong sương chiều.

Năm nay cà chua chín sớm
Trên quầy hàng đỏ hồng
Chị thợ may đi lấy chồng
Chị thợ may góa bụa
Năm nay thôi mặc đồ đen.

Bác đưa thư, có thư ai đấy?
Bác đưa thư kéo chuông
Tigôn hoa nhỏ

Rụng đầy trước hiên.

Riêng bác thợ mộc già buồn bã
Thở khói thuốc lên trời
Anh thợ điện trên mái nhà mắc dây
Bà giáo về hưu ngồi dịch sách
Dạy cậu con tiếng Pháp
Suốt ngày chào: bông-giua.

Phố của ta
Phố nghèo của ta
Những giọt nước sa
Trên cành thánh thót
Lũ trẻ lên gác thượng
Thổi bay cao bao bong bóng xà phòng.

Em chờ anh trước cổng
Con chim sẻ của anh

Con chim sẻ tóc xù
Con chim sẻ của phố ta
Đừng buồn nữa nhá
Bác thợ mộc nói sai rồi
Nếu cuộc đời này toàn chuyện xấu xa
Tại sao cây táo lại nở hoa
Sao rãnh nước trong veo đến thế?
Con chim sẻ tóc xù ơi
Bác thợ mộc nói sai rồi.